Historię Instytutu Mechaniki Stosowanej można wywieść od roku 1978, gdy - wraz z uzyskaniem niezależności Uczelni - na Wydziale Mechanicznym powstał Instytut Teorii Konstrukcji Pojazdów i Urządzeń Transportowych (ITKPiUT). W jego skład weszły Zakłady: Konstrukcji Maszyn i Trybologii, Teorii i Konstrukcji Samochodów oraz Teorii i Konstrukcji Silników Spalinowych. Na stanowisko dyrektora Instytutu powołano doc. dr hab. inż. Andrzeja Kowalewicza. W roku 1979, do ITKPiUT przeniesiono dodatkowo - z Instytutu Budowy Maszyn - Zakład Mechaniki oraz Zakład Geometrii Wykreślnej i Rysunku Technicznego. Z kolei, w 1981 roku, Zakłady: Teorii i Konstrukcji Samochodów oraz Teorii i Konstrukcji Silników Spalinowych weszły w skład trzeciego Instytutu Wydziału, a mianowicie: Instytutu Eksploatacji Pojazdów. Po tej reorganizacji, dyrektorem tak ukształtowanego ITKPiUT został doc. dr inż. Kazimierz Janczak, a Instytut tworzyły Zakłady: Konstrukcji Maszyn i Trybologii, Mechaniki oraz Geometrii Wykreślnej i Rysunku Technicznego. Od grudnia 1982 roku, funkcję dyrektora ITKPiUT pełnił dr inż. Marian Szczerek.
Decydujące decyzje zapadają w roku 1984. Na Wydziale Mechanicznym rozwiązany zostaje bowiem ITKPiUT, a w Uczelni - Międzywydziałowy Zakład Fizyki i Międzywydziałowy Zakład Matematyki. Na bazie tych jednostek, z dniem 1 października 1984 powołany zostaje - na Wydziale Mechanicznym - Instytut Nauk Podstawowych (INP), a jego dyrektorem mianowano doc. dr inż. Zdzisława Tereszkowskiego. W skład Instytutu weszły Zakłady: Mechaniki, Fizyki, Matematyki, Konstrukcji Maszyn i Trybologii oraz Geometrii Wykreślnej i Rysunku Technicznego. W roku 1987, dwa ostatnie z tych zakładów łączą się i tworzą Zakład Podstaw Konstrukcji Maszyn i Trybologii. W roku 1989, dyrektorem Instytutu zostaje doc. dr hab. Wiesław Wasilewski. Ważną datą w historii Instytutu jest rok 1992. Z dniem 10 września tegoż roku, ze struktur INP wychodzą Zakłady: Fizyki i Matematyki, przekształcając się w Katedry, odpowiednio: Fizyki i Matematyki na nowo utworzonym w Uczelni Wydziale Nauczycielskim. Skład kadrowy Instytutu zostaje zdecydowanie uszczuplony, a w jego strukturze istnieją krótko zaledwie dwa Zakłady: Mechaniki oraz Konstrukcji Maszyn i Trybologii. Jednak już z dniem 1 listopada 1992 roku następuje powrót do struktury czterozakładowej, jako że z Zakładu Mechaniki wydzielają się Zakłady: Komputerowych Metod Inżynierskich oraz Techniki Cieplnej. Ostatnie zmiany strukturalne i kadrowe następują z dniem 1.04.1998 roku, gdy Zakład Podstaw Konstrukcji Maszyn i Trybologii zostaje przeniesiony do Instytutu Budowy Maszyn, a w INP tworzy się Zakład Projektowania Zespołów Napędowych. Z początkiem roku akademickiego 2000/2001 zostaje dokonana zmiana nazwy Instytutu Nauk Podstawowych na Instytut Mechaniki Stosowanej. Dyrektorem Instytutu Mechaniki Stosowanej w latach 2001 - 2008 był prof. dr hab. inż. Z. Kosma. Od 1 października 2008 roku dyrektorem został prof. dr hab. inż. J. Łach.
Wykorzystano fragmenty tekstów zawartych w informatorze „50 lat Wydziału Mechanicznego Politechniki Radomskiej 1950-2000” pod redakcją dra hab. inż. W. Blajera, prof. ndzw. (Wyd. Politechniki Radomskiej 2000)
